Microsoft’un Office 2007 içerisinde tekrar yer verdiği ve bu sefer Microsoft Office Sharepoint Server 2007 Form Services aracılığı ile Sharepoint ürününün enterprise versiyonu ile entegre durumda olan Microsoft Office Infopath 2007 ürünü form çözümleri konusunda oldukça basit bir arayüzde hizmet etmektedir.

 

Microsoft Office Infopath 2007 kullanılarak oluşturulan formlar Microsoft Office Sharepoint Server 2007 Enterprise ürünü üzerinde yayınlanabilir ve bu yayınlama işlemi sonrasında formun kullanıcılar tarafından görüntülenmesi için seçilebilecek iki seçenek bulunmaktadır.

 

1. Infopath Form Services kullanılarak formun internet explorer gibi browserlarda açılması. Bu durumda kullanıcılarda Microsoft Office Infopath 2007’nin kurulu bulunmasına gerek yoktur. Infopath fromu browser tarafından render edilir ve kullanıcının karşısına bir web sayfası görünümünde getirilir. Ancak bu yöntemin kullanılabilmesi için Infopath içerisinde browser tarafından render edilemeyecek kontrol ve yöntemlerin kullanılmaması gerekmektedir.
2. Infopath formunun kullanıcının bilgisayarında yüklü bulunan Microsoft Office Infopath aracılığı ile görüntülenmesi. Bu durumda formu kullanacak tüm kullanıcılarda Microsoft Office Infopath 2007’nin kurulu olması gerekmektedir. Infopath’in geçmiş sürümleri Infopath 2007 formlarının görüntülenmesi için kullanılamaz.

 

INFOPATH 2007 GENEL ÖZELLİKLER

Microsoft Office Infopath 2007 kullanarak bir form geliştirmek için öncelikle Infopath’in tanınması gereklidir. Yeni bir Infopath formu oluşturabilmek için öncelikle programlar arasından Infopath çalıştırılır. Karşınıza gelecek ilk ekran mevcut templatelerden veya boş bir Infopath formu oluşturmak yönünde seçim yapmanıza izin verecek olan seçim diyalog kutusudur.

 

 

Bu bölümde mevcut templatelerden biri seçilebileceği gibi soldaki menü kullanılarak “Design a Form Template” seçilebilir. Böylelikle karşınıza boş bir Infopath formu gelecektir. Yaratılan formun sağ tarafında “Design Tasks” başlığı altında ise boş olan templateinizde yapabileceğiniz işlemler listelenmiştir.

 

 

Bu alandaki menüleri tek tek inceleyecek olursak :

 

Layout : Layout menüsü formunuz üzerinde düzeni sağlamak amacıyla tablolar eklemenize ve bu tablolar ile ilgili birleştirme, yeni satır ekleme, yeni kolon ekleme gibi işlemleri yapmanıza olanak tanır. Formlar yapıları itibariyle tablo eklenmeden şık ve düzgün bir görünüm kazanamadığından bu bölümün etkin bir şekilde kullanılması gerekmektedir.

 

Controls : Controls bölümü formunuzun üzerinde yer alacak kontrolleri bulabileceğiniz bölümdür. Bu bölümde textbox, combobox, listbox, radiobutton gibi nesneleriniz bulunmaktadır. Formunuzu zenginleştireceğiniz ve kullanıcıdan veri toplayacağınız alanları yaratmak için bu bölümü kullanmaktasınız.

 

Araç kutusunda karşınıza gelecek kontrol listesi formunuz için seçmiş olduğunuz compatibility seçenekleri ile doğru orantılıdır. Yani eğer Form services de görüntülenecek bir form yarattıysanız araç kutusunda sadece Form services tarafından render edilebilecek kontrollerin bir listesini bulabilirsiniz.

 

Compatibility seçeneklerini değiştirmek için Infopath’de Tools>Form Options>Compatibility ekranına gelebilirsiniz. Burada yer alan checkbox lar aracılığı ile formunuzu Form services veya Infopath Client ta görüntülenecek şekilde düzenleyebilirsiniz.

Data Source : Formunuzun içerisinde yaratmış olduğunuz tüm kontroller aslında formun XML tabanlı tasarımında yer almaktadır. Bu bölümde formunuzun XML schemasını görüntülersiniz. Form elemanlarından herhangi birine ait Xpath bilgisini almak için öğe üzerinde sağ tıkladığınızda karşınıza gelecek menüyü kullanabilirsiniz.

 

Views : Infopath formunuzun barındırdığı görünümlere ulaşabileceğiniz bölümdür. İsterseniz Infopath formunuz için aynı datasource u kullanan farklı görünümler yaratabilirsiniz. Bu bölüm aracılığı ile istenirse sihirbaz görünümünde Infopath formları da yaratılabilir.

 

Görünümler aynı datasource u kullandıkları için her görünümden formun tümüne ait alanların değerleri elde edilebilir.

 

Design Checker : Tasarladığınız Infopath formunda bir hata yapıp yapmadığınızı görüntüleyen bölümdür. Özellikle Form Services tarafından görüntülenecek formlarda Form Services’in destek vermediği konularla ilgili hata mesajlarını görebilir ve bu bölümde yaptığınız hataları düzeltebilirsiniz. Aynı ekran aracılığı ile formun compatibility ayarlarına da ulaşabilirsiniz.

 

Publish Form Temlate : Tamamladığınız form templateini Sharepoint’e veya farklı kaynaklara publish edebilmenizi sağlar.

 

 

INFOPATH 2007 İLE FORM TASARIMI

Ana menünüzü tanıdıktan sonra formun tasarım aşamasına geçebilirsiniz. Bu aşamada öncelikle layout hazırlanmalı, ardından bu layoutta bulunmasını istediğiniz kontroller form üzerinde yerini almalıdır. Sonrasında formunuzun farklı veri kaynaklarından bilgi okuması gerekiyorsa buna ilişkin “Data Connection” tanımlamarı yapılabilir veya hazır olanlar kullanılabilir.

 

Temel bir form tasarımı için ekrana textbox, combobox, checkbox nesnelerini sürükleyip bırakın. En temel noktada önemli olan işlemlerden bir tanesi daha sonra zorluk yaşamamak için yarattığınız her nesnenin doğru formatta isimlendirilmesidir. İsimlendirme esnasında boşluk ve Türkçe karakterler kullanamazsınız.

 

İsimlendirme ve nesnenin diğer ayarları için ilgili nesneyi çift tıklamanız yeterlidir. Karşınıza nesne özellikleri ekranı gelecek ve bu ekran aracılığı ile readonly, zorunlu alan yapma, boyutlar ile oynama gibi pek çok özelliği biçimlendirebiliyor olacaksınız.

Aynı özellikler ekranı aracılığı ile sözkonusu nesne için koşulsal biçimlendirme (conditional formating), veri doğrulama (data validation) ve kural tanımlamaları (rules) gibi daha ileri seviye konfigürasyonlarda yapabilirsiniz.

 

Conditional Formating : Herhangi bir alandaki veya nesnenin kendisine girilmiş olan veriye göre biçimlendirme yapabilmenize olanak tanır.

 

Data Validation : nesne içerisinde yer alan değerin herhangi başka bir değerle karşılaştırmasının yapılmasına ve buna göre hata mesajları üretmesine yardımcı olur. Örneğin 500 maksimum değerli bir alana 600 değerinin girilmesi durumu gibi.

 

Rules : Nesne içerisindeki değerin değişimi anında çalışacak aksiyonları belirtebilirsiniz. Örneğin mesaj kutusu çıkar, veri bağlantısı yap, kontrol yap gibi.

 

Tüm konfigürasyonlarınızı yaptığınızda aşağıdaki gibi bir ekran görüntüsü elde edebilirsiniz.

FORMUN DATA KAYNAKLARINDAN VERİ ÇEKMESİ

Hazırlayacağınız Infopath formlarının zaman zaman farklı veri kaynaklarından veri çekmesi gerekebilir. Bu duruma ilişkin yapılması gereken Tools>Data Connections menüsü kullanılarak veritabanı veya farklı noktalardan okunacak kaynağa formu bağlamaktır. Burada dört temel seçeneğiniz vardır.

 

1. XML Dokümandan Veri Okumak
2. Database’den Veri Okumak (Sadece SQL Server)
3. Web Servislerinden Veri Okumak
4. Sharepoint Liste veya Kütüphanelerinden Veri Okumak

 

Yapmak istediğiniz işe uygun bağlantı türünü seçip sihirbazın sizi yönlendirmesini izleyebilirsiniz. Sihirbazın sonunda formunuz bir veri kaynağından bilgi okuyabilir konumda olacaktır.

 

Bu işlemin ardından form içerisindeki nesnelerin özellikler bölümüne giderek okuduğunuz verilerin ekrana getirilmesini sağlayabilirsiniz. Bu özelliklik yalnızca databind işlemi yapabileceğiniz listbox, dropdownlist, repeating table gibi nesneler için geçerlidir. Textbox, radio button, checkbox gibi databindingi çoklu olarak gerçekleştiremeyeceğiniz nesnelerde iki seçeneğiniz vardır.

 

1. İlgili nesneyi çift tıklayarak özellikler ekranına gelebilir ve buradaki “Default Value"(Varsayılan Değer) kısmında forma yukarıda yaptığınız bağlantı ile eklediğiniz yeni veri kaynağındaki bilgiyi görüntüleyebilirsiniz.
2. Tools(Araçlar)>Form Settings(Form Ayarları) bölümünde yer alan “Open and Save” bölümüne gidebilir ve rules(kurallar) kısmını kullanarak formun açılışında varsayılan değerlerin atanması için –isterseniz belli koşullara bağlı- kurallar tanımlayabilirsiniz.

---

 

Evren AYAN
Ceviz Bilgi Teknolojileri
WSS Architecture MVP, ISPA Regional Evangelist
http://www.evrenayan.net